Dit artikel is geschreven door Sjaak Zonneveld en afkomstig uit het Choicez Magazine, april 2012, thema follow your Bliss.

De letterlijke betekenis van het woord ‘bliss’ is (het ietwat oubollige) ‘gelukzaligheid’. Maar gewoon geluk voldoet ook. Geluk is dat waar iedereen naar streeft, maar wat voor zo veel mensen moeilijk te vinden is. Waarschijnlijk omdat ze er te hard naar op zoek zijn en er daarom te veel bij stil staan. Op het moment dat je je afvraagt of je wel gelukkig bent, ben je het niet. ‘Follow your bliss’ kun je daarom ook niet letterlijk vertalen, want je kunt geluk niet volgen. Wel je hart, en dan volgt geluk vanzelf. En dat is dan weer de figuurlijke vertaling.

Terwijl ik dit schrijf heb ik net weer heel wat mensen een gelukkig nieuw jaar gewenst en velen hebben bij mij het zelfde gedaan. Uit gewoonte en omdat de datum daarom vroeg, maar wel gemeend. Een moment om even stil te staan bij een jaar waarin ik me heel vaak gelukkig gevoeld heb. Regelmatig hebben mijn vriendin en ik tegen elkaar gezegd ‘kijk eens waar we nu weer mogen zijn, en wat we nu weer mogen beleven!’ Ik verkeerde dit jaar in de gelukkige omstandigheid dat ik voor mijn werk in heel veel verschillende landen mocht zijn. Maleisië, Vietnam, Thailand, de Filipijnen, Hongkong, Indonesië en China, waar ik op dit moment verblijf. Ik mag hier zijn, ik kan deze ervaringen op doen en ik word er ook nog voor betaald. Hoeveel geluk kun je hebben?

Een jaar geleden vroeg iemand me, die ik pas net die dag ontmoet had: ‘Op een schaal van 1 tot 10, hoe gelukkig ben jij?’ De directheid van de vraag verbaasde en overviel me (ik kende haar nauwelijks). Ik antwoordde zonder na te denken ‘een 9’, zoals ik het op dat moment voelde. ‘Dat is hoog’ zei ze, ‘ik zit meestal tussen een 6 en een 7’. Alsof ze het had over iets wat je objectief met een thermometer meet. Toch wordt op deze manier ook wetenschappelijk de mate van geluk bij mensen gemeten. Gewoon door het te vragen en de mensen een cijfer laten geven. In plaats van ‘geluk’ spreekt men dan ook over ‘subjectief welzijn’ wat men onderzoekt, want het blijft natuurlijk iets subjectiefs. En als je dat maar vaak genoeg doet en bij veel mensen komen daar wetenschappelijk onderbouwde conclusies uit, die zeggen hoe gelukkig bepaalde groepen mensen zijn. En zo is het inmiddels bekend dat mensen die samenwonen gelukkiger zijn dan alleenstaanden, mensen die in het heden leven gelukkiger zijn dan zij die teveel in het verleden blijven hangen en dat Denen gelukkiger zijn dan Belgen. Maar rijken zijn niet meer of minder gelukkig dan armen.

‘Geld maakt niet gelukkig’ is een cliché, maar clichés zijn clichés omdat ze waar zijn. Helemaal geen geld maakt het leven absoluut niet gemakkelijker en zeker niet gelukkiger. En als je je zorgen moet maken of je wel genoeg te eten hebt, ben je niet met gelukkig zijn bezig. Maar vanaf een bepaald niveau levert meer geld niet of nauwelijks meer geluk op. En dat niveau schijnt ergens tussen de 10 en 15.000 euro te liggen. Per jaar wel te verstaan… Daarna geldt de wet van de verminderde meeropbrengst. En toch streven de meeste mensen naar meer. Omdat men verwacht daar gelukkiger van te worden terwijl dat (bewezen) niet zo is. Het rijkste land ter wereld, Qatar, illustreert dat. Daar scoort men niet bijster hoog op de geluksranglijst. Costa Rica illustreert dit ook, maar in positieve zin. Daar zijn de mensen EN armer EN gelukkiger dan de vele andere landen op de wereld. Nu zou je kunnen denken ‘ja, dat snap ik, daar is het altijd lekker weer’ (ik word persoonlijk tamelijk gelukkig van lekker weer), maar klimaat is ook geen bepalende factor voor de mate van geluk. IJsland staat bijvoorbeeld ook hoog op de ranglijst, veel hoger dan landen met een aangenamer klimaat. En ook in ons ‘koude-kikker-landje’ zijn we behoorlijk gelukkig: we staan al vele jaren hoog op de verschillende ranglijsten en doen het beter dan onze buurlanden. In een ander welvarend land, Amerika is men ook al jaren minder gelukkig dan je wellicht zou mogen verwachten, terwijl veel landen jaloers naar de rijkdommen van Amerika kijken.

Rijkdom uitgedrukt in geld: in Bruto Nationaal Product. In Bhutan hebben ze al lang begrepen dat het daar uiteindelijk niet om gaat en daar streeft men naar zo hoog mogelijk Bruto Nationaal Geluk. Een bewonderenswaardig en nobel streven om op die manier de levenskwaliteit in je land te meten. Zeker bewonderenswaardig als je bedenkt dat de koning van Bhutan dit al in de jaren ’70 lanceerde. Toen hij nog geen 20 jaar oud was… En het lijkt te werken want ik zag Bhutan op één van de ranglijsten op internet op de 8^e plaats.

Ik heb het zelf niet kunnen ervaren want Bhutan stond net niet op de lijst van Aziatische landen die ik mocht bezoeken. In de landen waar ik wel was heb ik geen geluk gemeten, maar wel ervaren. Ik meen te kunnen voelen en ervaren of mensen gelukkig zijn. Aan hoe mensen met elkaar omgaan, of ze vaak lachen, eerlijk zijn, open staan voor anderen, of ze gewoon oprecht vriendelijk zijn. En dan merk je toch verschillen. En op dit moment concludeer ik, geheel onwetenschappelijk, dat men in China minder gelukkig is dan in de andere Aziatische landen waar ik eerder was. Dat werd recent bevestigd door een artikel dat ik over dit onderwerp las in de China Daily. De gemiddelde Chinees bleek niet zo gelukkig te zijn en er werd druk gespeculeerd over de oorzaak. En die oorzaken waren, zo las ik, allemaal van materiele en/of financiële aard. De stijgende kosten van levensonderhoud, het zich niet kunnen veroorloven van een huis, te weinig salarisverhoging, jaloezie op de mensen om hen heen die meer hadden, etc. etc. Daar zou het geluk om draaien, zoals alles hier om geld lijkt te draaien.

Ik stel zelf (wederom niet wetenschappelijk) vast dat een andere belangrijke factor hier wel eens in grote mate op van invloed zou kunnen zijn. En die factor heet vertrouwen. Er is hier een totaal gebrek aan vertrouwen. Geen vertrouwen in de medemens, in de overheid, je werkgever, je leverancier, je collega. En dat is ook niet zo vreemd, want oplichten en bedriegen zijn hier orde van de dag. Dagelijks staan de kranten vol met artikelen over oplichting en nepperijen. Nu lijken nep-Gucci en nep Louis Vutton tassen nog onschuldig, maar ook nep etenswaren en zelfs nep medicijnen zijn hier orde van de dag. Dan moet je maar hopen dat wat er in het medicijn zit onschadelijk is en dat het placebo effect zijn werk doet. Je moet er in China standaard van uit gaan, dan wel in ieder geval rekening mee houden, dat je genept wordt. Controleren is noodzaak, vertrouwen is naïef. De moraal is niet of je iets kunt maken maar of je ergens mee weg kunt komen. En daar wordt een mens niet gelukkig van.

Vertrouwen is een belangrijke beïnvloeder voor de mate van geluk bij mensen. En dat is wel bewezen. Alleen dat besef moet zich hier nog ontwikkelen. Maar als die ontwikkeling hier even snel gaat als alle andere ontwikkelingen van de laatste jaren dan maak ik me geen zorgen over China. Dan worden ook hier de mensen in de nabije toekomst veel gelukkiger.

Dit artikel is geschreven door Sjaak Zonneveld en afkomstig uit het Choicez Magazine, april 2012, thema follow your Bliss. Klik op onderstaand magazine voor meer Choicez. Abonneren is gratis, je ontvangt alleen een email wanneer er een nieuwe editie online gaat. Het archief van 2011 vind je hier.